Hoe staat Landen er financieel écht voor?

(alle onderstaande cijfers zijn publiek beschikbaar op https://lokaalbestuur.vlaanderen.be/beleidsrapporten)

In 't kort

Een lang artikel maar participatie kan niet zonder informatie en informatie is zelden zwart-wit. Dus voor diegenen die weinig tijd hebben, hier zijn de financiële kerncijfers van Landen (Stad + OCMW + AGB):
  1. De financiële schulden zijn verdubbeld van 21mio in 2014 naar 43mio in 2020: als je alle belastinginkomsten van Landen (volgens de jaarrekening 2016 11,78mio euro) uitsluitend zou gebruiken om de schulden af te betalen, dan zou dit ongeveer 3,65 jaar in beslag nemen!
  2. De jaarlijkse leningslasten (kapitaal + interesten) zijn gestegen met 66% van 2,2mio in 2014 naar 3,7 mio in 2020.
  3. De huidige legislatuur had initieel voorzien om 43,8 mio euro te investeren. Tijdens de afgelopen legislatuur is dat bedrag met maar liefst 40% toegenomen tot een duizelingwekkende 61,2 mio euro nu.
    1. In 2014 was de boekhoudkundige waarde van alle materiële vaste activa (gebouwen, gronden, wegen, meubilair, rollend materieel,...) 40,3 mio euro. M.a.w. de waarde van de investeringen die men deze legislatuur plant is maar liefs 20.900.000 euro méér dan de waarde van het totale patrimonium, opgebouwd in de laatste decennia.
    2. In Landen waren er in 2015 8.964 belastingaangiften met een gemiddeld belastbaar inkomen per aangifte (dus vóór aftrek van belastingen) van 34.590 euro. Je hebt dus het totale belastbaar inkomen van 1771 'gezinnen' nodig om dit te financieren. 1 op 5 van de Landense gezinnen werkt dus een volledig jaar om dit te betalen. 
    3. Als je ervan uitgaat dat het netto-inkomen van de bovenstaande gezinnen 50% is van het belastbaar inkomen, dan staan zelfs 2 op de 5 Landense gezinnen hun volledig netto-jaarinkomen af om de investeringen van deze coalitie te betalen.
    4. Als je de volledige belastinginkomsten van Landen gebruikt om deze investeringen te betalen, duurt het 5,2 jaar vooraleer je de investeringen afbetaald hebt. Die belastinginkomsten worden dan voor niets anders meer gebruikt: geen onderhoud van wegen, geen openbare verlichting, geen politie of brandweer, geen bibliotheek, geen personeel, geen OCMW, geen woonzorgcampus, geen kinderdagverblijf,... en dan nog duurt het 5,2 jaar om de geplande investeringen te betalen.
  4. Door dit waanzinnig groot investeringsbedrag, bedraagt de autofinancieringsmarge in 2020 nog slechts 114.621 euro. Als je weet dat de totale terugkerende (exploitatie)uitgaven 28,26 mio euro bedragen, dan is het structureel evenwicht flinterdun. Zo dun dat het in percentage t.o.v. de exploitatieuitgaven 0,41% is. 
    1. Met 114.000 euro werf je ongeveer 2,5 personeelsleden aan. 
    2. Met 114.000 euro betaal je ongeveer een halve maand aan leveranciersfacturen
    3. Met 114.000 euro betaal je ongeveer 20% van de bestaande leningsinteresten
    4. Last but not least: als je uitgaat van een indexatie van de lonen van 2%  (niet abnormaal, nee?), dan verhogen de exploitatieuitgaven met 225.000 euro. Er is dus structureel niet genoeg overschot meer om de te verwachten loonindexatie te betalen.
In 't lang

Een lokaal bestuur werkt met het belastinggeld van haar inwoners. Het is dan ook maar normaal dat men hier transparant over communiceert. Helaas gebeurt dit veel te weinig en weten veel burgers dus niet hoe hun gemeente er financieel voor staat. Al te vaak wordt dan beweerd dat dergelijke info veel te technisch is, of dat de burger er niet wakker van ligt.

Zelfs al mocht dat nog zo zijn, dan is het toch maar normaal dat men hier inzage in verschaft? Het gaat namelijk, nogmaals, om belastinggeld en wat dat betreft zou er geen enkele rem mogen staan op transparantie.

Bovendien ligt de burger op nationaal vlak wél wakker van de overheidsfinanciën. Iedereen weet dat België kreunt onder de overheidsschuld en dat al jaren lang. Iedereen weet dat eenmalige operaties zoals sale-and-lease-back transacties of het verkopen van patrimonium geen invloed hebben op het structureel evenwicht van de Belgische Staat.

En toch geldt exact hetzelfde op lokaal vlak. Onlangs was er nog een discussie waarin beweerd werd dat Landen financieel geen problemen had. De argumentatie kwam hierop neer:
  1.  Als je beweert dat Landen er financieel niet goed aan toe is, zeg ons dan welke investeringen je zelf zou schrappen! Het kinderdagverblijf? Het zwembad? De woonzorgcampus? 
  2.  In de toekomst kunnen we toch nog gronden verkopen om financieel middelen te verkrijgen? We hebben zelfs in het budget nog niet de verkoop van alle gronden ingeschreven!
  3. Geld moet rollen!
Ik hoop dat de lezer al aan zijn water voelt dat er wat schort aan deze argumenten. Ik verklaar me nader:
  1. Financieel gezond zijn of niet heeft niet (altijd) iets te maken met de gekozen investeringen. Ongetwijfeld hebben de Belgische en de Vlaamse overheid tal van goede investeringen gerealiseerd (onderwijs op hoog niveau, kwaliteitsvolle gezondheidszorg, (voor wie al eens in de VS geweest is: goed openbaar vervoer en wegennet),...). Maar daar gaat het niet om: je kan ook goede investeringen doen en toch blut zijn. Ongetwijfeld is het voor mij een goede investering om een energieneutrale woning te bouwen. Maar als ik nu reeds schulden afbetaal, amper geld op mijn spaarrekening heb en geen familie waarvan ik financiële hulp kan krijgen, is dat zonder twijfel een domme investering. Ik doe in deze geen uitspraak over de gekozen investeringen, te meer omdat dat zeer subjectief is maar vooral omdat dat objectief gezien van geen tel is om de financiële toestand te evalueren.
  2. Gronden verkopen is altijd een eenmalige maatregel en nooit structureel. Je kan gronden verkopen om andere activa mee te verwerven en hopen dat die nieuwe activa meer (maatschappelijke) waarde zullen hebben, maar dit zal geen sikkepit veranderen aan het zogenaamd 'structureel evenwicht'. 
  3. Moet ik daar echt op antwoorden? In 2015 had Landen een totaal resultaat op kasbasis van 5,2 mio euro. In 2020 is dat nog 166.000 euro. Er is echt wel een verschil tussen 'miljoenen op de rekening staan hebben' en ochot 166.000 euro beschikbaar hebben voor 16.000 inwoners. 

Maar dan nu de cijfers! Vooraleer ik die kan geven, nog even kort uitleggen hoe men voor een lokaal bestuur het 'structureel evenwicht' bepaalt: via de zogenaamde 'autofinancieringsmarge'. Moeilijk woord voor iets dat we allemaal intuïtief snappen: in een gezin zou dit het bedrag zijn dat we op het einde van de maand overhouden als we:
  1. Alle maandelijkse inkomsten optellen: loon, kinderbijslag,...
  2. Alle maandelijkse uitgaven hiervan aftrekken: eten, huur, verzekeringen, elektriciteit, water, verwarming,...
  3. Hiervan nog eens onze leningslasten aftrekken: interesten en kapitaalsaflossingen
De autofinancieringsmarge zegt dus dat, als we alle terugkerende uitgaven aftrekken van de terugkerende inkomsten, we genoeg over moeten houden om onze leningen af te betalen. Diezelfde autofinancieringsmarge zegt dat eenmalige transacties, zoals het verkopen van gronden, 0,0000000000000 impact hebben op het structureel evenwicht. Klinkt logisch nee?
Wel, die autofinancieringsmarge is geen verzinsel van mij, het is een voorwaarde die Vlaanderen oplegt aan de lokale besturen: je mag af en toe een negatieve autofinancieringsmarge hebben, maar op de lange termijn (op dit moment is dat 2020) moet deze positief zijn.

Nog 1 klein detail: Vlaanderen vraagt ook van de lokale overheden dat ze een meerjarenplan opmaken (nu loopt die tot 2020). De cijfers waarover ik hier praat zijn dus een combinatie van cijfers uit de jaarrekeningen 2014 2015 en 2016 en de cijfers uit de begrotingen 2017 2018 2019 en 2020.

Ok, wat is de financiële situatie van Landen nu? (alle cijfers zijn gecumuleerd stad + OCMW + AGB):
  1. De financiële schulden zijn verdubbeld van 21mio in 2014 naar 43mio in 2020: als je alle belastinginkomsten van Landen (volgens de jaarrekening 2016 11,78mio euro) uitsluitend zou gebruiken om de schulden af te betalen, dan zou dit ongeveer 3,65 jaar in beslag nemen!
  2. De jaarlijkse leningslasten (kapitaal + interesten) zijn gestegen met 66% van 2,2mio in 2014 naar 3,7 mio in 2020.
  3. De huidige legislatuur had initieel voorzien om 43,8 mio euro te investeren. Tijdens de afgelopen legislatuur is dat bedrag met maar liefst 40% toegenomen tot een duizelingwekkende 61,2 mio euro nu.
    1. In 2014 was de boekhoudkundige waarde van alle materiële vaste activa (gebouwen, gronden, wegen, meubilair, rollend materieel,...) 40,3 mio euro. M.a.w. de waarde van de investeringen die men deze legislatuur plant is maar liefs 20.900.000 euro méér dan de waarde van het totale patrimonium, opgebouwd in de laatste decennia.
    2. In Landen waren er in 2015 8.964 belastingaangiften met een gemiddeld belastbaar inkomen per aangifte (dus vóór aftrek van belastingen) van 34.590 euro. Je hebt dus het totale belastbaar inkomen van 1771 'gezinnen' nodig om dit te financieren. 1 op 5 van de Landense gezinnen werkt dus een volledig jaar om dit te betalen. 
    3. Als je ervan uitgaat dat het netto-inkomen van de bovenstaande gezinnen 50% is van het belastbaar inkomen, dan staan zelfs 2 op de 5 Landense gezinnen hun volledig netto-jaarinkomen af om de investeringen van deze coalitie te betalen.
    4. Als je de volledige belastinginkomsten van Landen gebruikt om deze investeringen te betalen, duurt het 5,2 jaar vooraleer je de investeringen afbetaald hebt. Die belastinginkomsten worden dan voor niets anders meer gebruikt: geen onderhoud van wegen, geen openbare verlichting, geen politie of brandweer, geen bibliotheek, geen personeel, geen OCMW, geen woonzorgcampus, geen kinderdagverblijf,... en dan nog duurt het 5,2 jaar om de geplande investeringen te betalen.
  4. Door dit waanzinnig groot investeringsbedrag, bedraagt de autofinancieringsmarge in 2020 nog slechts 114.621 euro. Als je weet dat de totale terugkerende (exploitatie)uitgaven 28,26 mio euro bedragen, dan is het structureel evenwicht flinterdun. Zo dun dat het in percentage t.o.v. de exploitatieuitgaven 0,41% is. 
    1. Met 114.000 euro werf je ongeveer 2,5 personeelsleden aan. 
    2. Met 114.000 euro betaal je ongeveer een halve maand aan leveranciersfacturen
    3. Met 114.000 euro betaal je ongeveer 20% van de bestaande leningsinteresten
    4. Last but not least: als je uitgaat van een indexatie van de lonen van 2% (niet abnormaal, nee?), dan verhogen de exploitatieuitgaven met 225.000 euro. Er is dus structureel niet genoeg overschot meer om de te verwachten loonindexatie te betalen.
Maar, concreet, hoeveel investeringsruimte heeft Landen nog?
  1. Als je jaarlijks nog 114.000 euro structureel overschot hebt, kan je nog
    1. 1,8 mio euro lenen op 20 jaar aan een rentevoet van 2,5%
    2. 2,2 mio euro lenen op 30 jaar aan een rentevoet van 3%
  2.  Zonder de woonzorgcampus en het gemeente- en sociaal huis (geraamd op ongeveer 5mio euro), bezit Landen nog voor ongeveer 17 mio euro terreinen en gebouwen (geen wegen). 
  3. Ervan uitgaand dat je werkelijk alles verkoopt en niets meer aan structureel overschot overhoudt, heeft Landen dus nog welgeteld een investeringscapaciteit voor de komende decennia van maximaal 19,2 mio euro. 
    1. Dit bedrag is uiterst hypothetisch (naar de hoge kant voor alle duidelijkheid): het is uiterst onwaarschijnlijk dat je al het patrimonium verkoopt!
    2. In de periode 2017-2020 wordt er ongeveer 8mio euro geïnvesteerd in 
      1. Onderhoud wegen
      2. Herinrichting Bronplein
      3. Herinrichting K. Astridlaan/Karolingerlaan
      4. Herinrichting Kruisboomstraat/Overwindenstraat
    3. Zijn we wel bereid om alle patrimonium en open ruimte van de stad op te geven en vol te laten bouwen?
Als je extreem optimistisch ingesteld bent, alles verkoopt, geen enkele marge overhoudt, kan je dus nog ongeveer 1 legislatuur aan (gelijkaardige) wegenwerken betalen. En that's it. Dan is het gedaan.

Conclusie

Zonder zelfs maar te kijken naar de inhoud van de investeringen of de manier waarop ze tot stand komen, is het duidelijk dat Landen, als de huidige investeringsplannen gerealiseerd worden, geen enkele financiële marge meer heeft, het water aan de lippen heeft staan en moet hopen op toevalstreffers. Après nous le déluge?


Populaire posts van deze blog

Industrieterreinen in Landen: het kan anders

Curieuzeneuzen: de resultaten voor Landen